กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข เดินหน้าแก้ปัญหาวิกฤตอัตราการเกิดของไทยที่ลดต่ำสุดในรอบ 75 ปี ผนึกกำลังข้ามกระทรวงและฝ่ายนิติบัญญัติปรับทัศนคติพร้อมลดภาระการเลี้ยงดูบุตรของคนรุ่นใหม่ ควบคู่กับการเตรียมเปิดตัวโครงการ PCC Connect เชื่อมระบบเตรียมความพร้อมก่อนตั้งครรภ์จากชุมชนสู่โรงพยาบาล ในวันที่ 26 พฤศจิกายน 2569 ณ โรงแรมเดอะ โฟร์วิงส์ กรุงเทพฯ
เปิดอินไซต์คนรุ่นใหม่ไม่อยากมีลูก หวั่นภาระหนัก-กระทบงาน-เครียดสะสม
สถานการณ์ประชากรของประเทศไทยกำลังเผชิญกับความท้าทายอย่างรุนแรงจากโครงสร้างที่เปลี่ยนเป็นลักษณะพีระมิดคว่ำ ข้อมูลจากการวิเคราะห์ของสำนักอนามัยการเจริญพันธุ์ กรมอนามัย ระบุว่าจำนวนการเกิดมีชีพของไทยลดลงอย่างต่อเนื่องจาก 679,502 คน ในปี 2558 เหลือเพียง 394,347 คน ในปี 2568 ซึ่งต่ำที่สุดในรอบ 75 ปี ขณะที่อัตราการเจริญพันธุ์รวม (TFR) ลดลงจาก 1.41 เหลือเพียง 0.90 สวนทางกับจำนวนการเสียชีวิตที่สูงเกือบ 600,000 คน ต่อปี
นายแพทย์ธิติ แสวงธรรม อธิบดีกรมอนามัย เปิดเผยเชิงลึกจากการให้สัมภาษณ์ว่า แม้ผลสำรวจจะพบว่าหญิงไทยวัยเจริญพันธุ์อายุ 19–49 ปี กว่าร้อยละ 63 ยังมีความต้องการมีบุตร แต่ในทางปฏิบัติตัวเลขเด็กเกิดใหม่ประมาณ 370,000–390,000 คน ต่อปี ยังรวมถึงเด็กที่เกิดจากแรงงานต่างด้าวในแผ่นดินไทยด้วย ทำให้สัดส่วนเด็กสัญชาติไทยแท้จริงอาจน้อยกว่าตัวเลขดังกล่าว และหากปล่อยให้สถานการณ์ดำเนินต่อไปอีก 15–20 ปี ประชากรไทยอาจลดลงเหลือเพียงครึ่งเดียว ส่งผลให้สัดส่วนวัยทำงานลดลงจนกระทบต่อการสร้างผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) และอาจบีบให้ต้องขยายอายุเกษียณการทำงานออกไปเป็น 70–75 ปี เช่นเดียวกับญี่ปุ่นและสิงคโปร์ เพื่อรองรับภาระค่าใช้จ่ายด้านสาธารณสุขของผู้สูงอายุที่เพิ่มขึ้น
สำหรับปัจจัยสำคัญที่ทำให้คนรุ่นใหม่ตัดสินใจไม่มีบุตร อธิบดีกรมอนามัยชี้ว่าเกิดจากทัศนคติ (Mindset) ที่มองว่าการมีลูกเพิ่มภาระทั้งด้านค่าใช้จ่ายและเวลาในการดูแล ซึ่งอาจกระทบต่อความก้าวหน้าในหน้าที่การงานหรือบีบให้คุณแม่บางส่วนต้องลาออกจากงาน รวมถึงปัญหาด้านสุขภาพกายจากการขาดการพักผ่อนและไม่ออกกำลังกาย ควบคู่กับภาวะความเครียดสะสมที่ส่งผลให้ตั้งครรภ์ยากขึ้น หรือเสี่ยงต่อภาวะแท้งและคลอดก่อนกำหนด
ผนึกกำลังข้ามกระทรวง หนุน Daycare ในที่ทำงาน-ส่งนมแม่ข้ามจังหวัด
เพื่อทลายข้อจำกัดทางเศรษฐกิจและสังคม รัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจึงเร่งขับเคลื่อนการแก้ปัญหาแบบบูรณาการ โดยมี นายโสภณ ซารัมย์ ประธานสภาผู้แทนราษฎรและประธานรัฐสภา ร่วมเป็นตัวกลางเชื่อมโยงการทำงานระหว่าง กระทรวงสาธารณสุข กระทรวงมหาดไทย กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) กระทรวงศึกษาธิการ และสำนักงานประกันสังคม เพื่อร่วมกันออกแบบสิทธิประโยชน์ลดภาระให้แก่ครอบครัว ทั้งการต่อยอดเงินอุดหนุนแรกเกิด มาตรการลดหย่อนภาษี และการพิจารณานโยบายสนับสนุนด้านที่อยู่อาศัยสำหรับครอบครัวที่มีบุตรในอนาคต
ในส่วนของ กรมอนามัย ได้ริเริ่มสร้างต้นแบบสวัสดิการในสถานที่ทำงาน เช่น การจัดตั้งศูนย์ดูแลเด็กเล็ก (Daycare) ภายในหน่วยงานเพื่อให้พ่อแม่สามารถนำบุตรมาฝากเลี้ยงและลงมาดูแลหรือให้นมบุตรได้ในช่วงพักกลางวันโดยไม่ต้องลาออกจากงาน รวมถึงโครงการจัดส่งน้ำนมแม่ผ่านระบบขนส่งควบคุมอุณหภูมิ (Cold Chain) เพื่อช่วยให้คุณแม่ที่ต้องทำงานต่างพื้นที่ อาทิ ทำงานในกรุงเทพฯ แต่บุตรอาศัยอยู่ที่จังหวัดขอนแก่น สามารถปั๊มนมส่งกลับไปให้บุตรบริโภคได้อย่างปลอดภัย นอกจากนี้ยังเร่งสื่อสารผ่านผู้นำชุมชนและผู้นำศาสนาในพื้นที่ภาคใต้ (เขตสุขภาพที่ 11 และ 12) เพื่อสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับการรับประทานยาเม็ดเสริมธาตุเหล็กและกรดโฟลิก โดยยืนยันว่าไม่ได้ทำให้ทารกตัวโตจนคลอดยากตามความเชื่อเดิม แต่ช่วยให้ทารกแข็งแรงและมีพัฒนาการสมวัย
ยกระดับ PCC Connect เชื่อมแอปหมอพร้อม คัดกรองโรคพันธุกรรมเชิงรุก
ควบคู่กับการลดภาระครอบครัว กรมอนามัย ได้พัฒนาโครงการ PCC Connect หรือระบบดูแลเตรียมความพร้อมก่อนตั้งครรภ์ (Preconception Care) ภายใต้แนวคิด Every Birth Matters…ทุกการเกิดมีความหมาย โดยใช้ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.) และหน่วยบริการปฐมภูมิ เป็นด่านหน้าในการค้นหาและให้คำปรึกษาแก่คู่รักในชุมชนตั้งแต่การวางแผนมีบุตร การนับวันตกไข่ ไปจนถึงแนวทางการรักษาภาวะมีบุตรยากและการใช้เทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์
ในมิติของเทคโนโลยี นายแพทย์ธิติ ระบุว่า กรมอนามัยไม่ต้องการสร้างแอปพลิเคชันใหม่ให้ซ้ำซ้อน แต่จะใช้ PCC Connect เป็นกลไกเชื่อมโยงข้อมูลสุขภาพส่วนบุคคล (Personal Health Record) เข้ากับแพลตฟอร์มกลางของกระทรวงสาธารณสุขอย่าง หมอพร้อม เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงประวัติการรักษาและสิทธิประโยชน์ได้สะดวกโดยมีระบบยืนยันตัวตน 2 ระดับ (2-Factor Authentication) ภายใต้มาตรฐานความปลอดภัยทางไซเบอร์และการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) เพื่อลดความซ้ำซ้อนในการเจาะเลือดตรวจซ้ำเมื่อส่งต่อไปยังโรงพยาบาลปลายทาง โดยในช่วงเปลี่ยนผ่านจะยังคงรูปแบบการทำงานแบบผสมผสาน (Hybrid) ควบคู่ไปกับการใช้สมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็ก (สมุดชมพู) ก่อนจะเปลี่ยนผ่านสู่ดิจิทัลเต็มรูปแบบ
นอกจากนี้ คู่รักที่เข้าสู่ระบบจะได้รับการตรวจคัดกรองโรคทางพันธุกรรมและโรคเรื้อรังเชิงรุก อาทิ การคัดกรองพาหะธาลัสซีเมีย ซึ่งหากทั้งพ่อและแม่เป็นพาหะจะมีความเสี่ยงที่บุตรจะเป็นโรคเต็มขั้นถึง 1 ใน 4 การประเมินความเสี่ยงภาวะดาวน์ซินโดรมในหญิงตั้งครรภ์อายุมาก การควบคุมระดับน้ำตาลในคุณแม่ที่เป็นเบาหวาน การคัดกรองสุขภาพจิต 2Q Plus รวมถึงการต่อยอดองค์ความรู้ด้านการแพทย์แม่นยำ (Personalized Medicine) และการตรวจยีนความเสี่ยงมะเร็งอย่าง BRCA1/BRCA2 ภายใต้สิทธิประโยชน์หลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า (บัตรทอง) ประกันสังคม และสวัสดิการข้าราชการ
นำร่อง 12 จังหวัด ปักหมุดดัน TFR แตะระดับ 1.5–2.0
ในระยะเริ่มต้น กรมอนามัย ได้คัดเลือกพื้นที่นำร่อง 12 จังหวัด ครอบคลุมทั้ง 12 เขตสุขภาพ เพื่อทดสอบและขับเคลื่อนระบบ PCC Connect ได้แก่ เชียงราย สุโขทัย กำแพงเพชร นครนายก สมุทรสงคราม จันทบุรี กาฬสินธุ์ บึงกาฬ บุรีรัมย์ ยโสธร นครศรีธรรมราช และ ตรัง โดยพิจารณาจากความพร้อมและวิกฤตโครงสร้างประชากร เช่น จังหวัดสมุทรสงครามที่เข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างสมบูรณ์และมีค่า TFR ต่ำที่สุดในประเทศที่ระดับ 0.53 เท่ากับจังหวัดชัยนาท รองลงมาคือ แพร่ (0.55) ลำปาง (0.57) และ มหาสารคาม (0.59)
นายแพทย์ปกรณ์ ตุงคะเสรีรักษ์ รองอธิบดีกรมอนามัย กล่าวเสริมว่า โครงการนี้ตั้งเป้าหมายสร้าง 4 ผลลัพธ์หลัก คือ การเพิ่มจำนวนคู่รักเข้าสู่ระบบเตรียมความพร้อมก่อนตั้งครรภ์ การลดอัตราการคลอดก่อนกำหนด การลดจำนวนทารกแรกเกิดน้ำหนักน้อยกว่า 2,500 กรัม และการลดความพิการแต่กำเนิด โดยมีเป้าหมายระยะยาวในการผลักดันให้อัตราการเจริญพันธุ์รวมของไทยขยับขึ้นสู่ระดับ 1.5–2.0 ซึ่งในระยะ 1–2 ปีแรก อาจพบตัวเลขความเสี่ยงหรือความผิดปกติเพิ่มสูงขึ้นจากการตรวจคัดกรองเชิงรุกที่ครอบคลุมมากขึ้น ก่อนจะเห็นผลลัพธ์เชิงโครงสร้างประชากรอย่างเป็นรูปธรรมในระยะ 5–10 ปี ข้างหน้า
#กรมอนามัย #PCCConnect #วิกฤตประชากร #แก้ปัญหาเด็กเกิดน้อย #หมอพร้อม #สุขภาพแม่และเด็ก #TheReporterAsia
