การขุดค้นทางโบราณคดีเมื่อไม่นานนี้ ณ แหล่งโบราณคดียุคก่อนประวัติศาสตร์ หนิวเหอเหลียง (Niuheliang) เมืองเฉาหยาง มณฑลเหลียวหนิง ทางตะวันออกเฉียงเหนือของจีน ซึ่งมีอายุประมาณ 5,000-5,800 ปี ได้ค้นพบสิ่งปลูกสร้างเพื่อการประกอบพิธีกรรมขนาดใหญ่และโบราณวัตถุจำนวนมาก การค้นพบดังกล่าวช่วยเปิดมุมมองใหม่เกี่ยวกับการค้นหาต้นกำเนิดของอารยธรรมจีน และเผยให้เห็นโครงสร้างกลุ่มอาคารโบราณขนาดมหึมาที่ครอบคลุมพื้นที่ราว 100,000 ตารางเมตร
แหล่งโบราณคดีหนิวเหอเหลียงซึ่งถูกค้นพบเมื่อปี 1981 ถือเป็นหมุดหมายสำคัญในการศึกษาวัฒนธรรมหงซาน (Hongshan culture) มีวิหารเทพีเป็นศูนย์กลาง ล้อมรอบด้วยแท่นบูชาและสุสานหิน นับเป็นแหล่งฝังศพและประกอบพิธีกรรมทางศาสนาก่อนประวัติศาสตร์ขนาดใหญ่ที่แยกตัวอยู่อย่างเป็นเอกเทศจากพื้นที่อยู่อาศัย โดยล่าสุดการขุดค้นได้พบแท่นขนาดใหญ่ 9 แห่ง พร้อมสิ่งปลูกสร้างบริวาร
สถาปัตยกรรมเชิงพิธีกรรมและการเชื่อมโยงกับจักรวาล
จากการศึกษาภาคสนาม คณะนักโบราณคดีได้ค้นพบหลุมดิน 7 หลุม ที่มีร่องรอยการเผาไหม้ เรียงตัวอย่างเป็นระเบียบบนแท่นแห่งหนึ่ง โดยการจัดเรียงสะท้อนถึงรูปทรงของกลุ่มดาวกระบวยใหญ่หรือดาวจระเข้ แสดงให้เห็นว่าชาวหงซานได้ถ่ายทอดความเข้าใจเกี่ยวกับจักรวาลและปรากฏการณ์ทางดาราศาสตร์ออกมาเป็นแบบจำลองนี้ นอกจากนี้ยังพบแท่นบูชาวงกลมซ้อนสามชั้น มีเส้นผ่านศูนย์กลางสูงสุดราว 22 เมตร ซึ่งทั้งสามชั้นสอดคล้องกับช่วงเวลาสำคัญทางสุริยคติ ได้แก่ วันเหมายัน วันวสันตวิษุวัตและศารทวิษุวัต และวันครีษมายัน
“ทั้งแท่นบูชาและหลุมดินต่างสะท้อนถึงการสังเกตท้องฟ้าและการนับเวลาของคนโบราณ ตลอดจนความเคารพยำเกรงต่อฟ้าดิน ซึ่งช่วยให้ร่องรอยเบาะแสอันมีค่าสำหรับการเข้าใจระบบพิธีกรรมในยุคต่อๆ มา” เจี่ยเซี่ยวปิง หัวหน้าโครงการขุดค้นภาคสนามและนักวิชาการประจำสถาบันโบราณคดี สังกัดสถาบันสังคมศาสตร์แห่งชาติจีน (CASS) กล่าว
คุณค่าของเครื่องหยกและสะท้อนความเชื่อยุคโบราณ
นอกเหนือจากสถาปัตยกรรมแล้ว การขุดค้นในพื้นที่มณฑลเหลียวหนิง ทางตอนเหนือของมณฑลเหอเป่ย และทางตะวันออกของเขตปกครองตนเองมองโกเลียใน ยังพบเครื่องหยกจำนวนมากที่ได้รับการแกะสลักอย่างประณีตเป็นรูปมังกร หงส์ และรูปคน ซึ่งแสดงถึงวิวัฒนาการทางสังคมอย่างชัดเจน
“วัฒนธรรมหงซานได้วิวัฒนาการจากการให้คุณค่าแก่หยกเพราะความงาม มาสู่การใช้หยกเพื่อเชื่อมโยงกับเทพเจ้า และเครื่องหยกได้กลายมาเป็นสิ่งสะท้อนถึงสถานะ อำนาจ และความศรัทธา” หวังเวย นักวิจัยประจำสถาบันสังคมศาสตร์แห่งชาติจีน กล่าว
ทางด้าน อลิซาเบธ ไชลด์ส-จอห์นสัน นักวิชาการชาวอเมริกัน ผู้ศึกษาวัฒนธรรมหงซานมานานหลายทศวรรษ ระบุเสริมว่าผู้คนในยุคนั้นได้พัฒนาวิธีการสร้างสถาปัตยกรรมเชิงพิธีกรรมที่ซับซ้อนและประณีต โดยหงซานเป็นหนึ่งในวัฒนธรรมยุคหินใหม่ยุคแรกๆ ในประวัติศาสตร์จีนโบราณ ที่วางรากฐานให้แก่ความเชื่อดั้งเดิมของจีนในเรื่องการเปลี่ยนร่างเพื่อเชื่อมต่อกับเทพเจ้า
คุณค่าทางประวัติศาสตร์และความร่วมมือระดับนานาชาติ
วัฒนธรรมหงซาน ซึ่งมีความหมายตามตัวอักษรว่า “ภูเขาสีแดง” ถูกตั้งชื่อตามเนินเขาหินสีแดงสด โดยได้รับการค้นพบครั้งแรกในเมืองชื่อเฟิง เขตปกครองตนเองมองโกเลียใน เมื่อปี 1935 จากการขุดพบเครื่องปั้นดินเผาที่เผาจากดินสีแดง ก่อนจะพบว่ามณฑลเหลียวหนิงเป็นพื้นที่หลักของการกระจายตัวทางวัฒนธรรม การศึกษาความสำคัญของวัฒนธรรมนี้ยังได้รับความสนใจในระดับสากล โดยมีคณะการทูตและตัวแทนจากประเทศและองค์กรระหว่างประเทศกว่า 20 แห่ง เข้าร่วมการประชุมว่าด้วยวัฒนธรรมหงซาน ประจำปี 2026
“วัฒนธรรมหงซานถือเป็นบทเริ่มต้นพื้นฐานในพัฒนาการของมนุษยชาติ สถาปัตยกรรมเชิงพิธีกรรมและงานเครื่องหยกอันน่าทึ่งซึ่งได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างดีตามสถานที่ต่างๆ เช่น อุทยานโบราณคดีแห่งชาติหนิวเหอเหลียง สะท้อนให้เห็นถึงวิวัฒนาการทางจิตวิญญาณและสังคมในยุคแรกของมนุษยชาติ” ชาห์บาซ ข่าน ผู้อำนวยการสำนักงานยูเนสโกประจำภูมิภาคเอเชียตะวันออก กล่าวผ่านสุนทรพจน์ทางวิดีโอ
ขณะที่ คาเล็ด นัซมี เอกอัครราชทูตอียิปต์ประจำประเทศจีน ได้เน้นย้ำถึงความเชื่อมโยงทางประวัติศาสตร์ว่า แม้มรดกวัฒนธรรมหงซานและมรดกอียิปต์โบราณจะเจริญรุ่งเรืองในภูมิภาคที่แตกต่างกัน แต่ทั้งสองต่างกลายเป็นขุมพลังแห่งแรงบันดาลใจ ความร่วมมือ และมิตรภาพ โดยอารยธรรมอียิปต์และอารยธรรมจีนจัดเป็นหนึ่งในอารยธรรมที่เก่าแก่ที่สุดในโลก ซึ่งต่างมีคุณูปการอย่างลึกซึ้งต่อความก้าวหน้าของมนุษยชาติ
#วัฒนธรรมหงซาน, #หนิวเหอเหลียง, #อารยธรรมจีน, #โบราณคดี, #ข่าวจีน, #ยูเนสโก, #มณฑลเหลียวหนิง
