สำนักงานสถิติแห่งชาติ (สสช.) เดินหน้าปักธง “Data-Driven Nation” จัดงาน “Government Data Catalog Day 2568” ตอกย้ำความสำเร็จปีที่ 4 ภายใต้ธีม “Unlocking Thailand’s Data Potential” ณ โรงแรมโนโวเทล ฟิวเจอร์พาร์ครังสิต พร้อมมอบ 29 รางวัล แก่หน่วยงานรัฐผลงานเด่นด้านบัญชีข้อมูล ชี้ “GD Catalog” คือแพลตฟอร์มหลักเชื่อมโยงข้อมูลภาครัฐ สร้างมาตรฐานเดียวทั่วประเทศ หนุนนโยบาย Smart Government และขับเคลื่อนเศรษฐกิจดิจิทัลเต็มสูบ
ในยุคที่ข้อมูลถูกเปรียบเปรยว่ามีค่าดั่งน้ำมัน การบริหารจัดการข้อมูลจึงเปรียบเสมือนการสร้างโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานที่สำคัญที่สุดของประเทศ สำนักงานสถิติแห่งชาติ (สสช.) ในฐานะหน่วยงานภายใต้กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ได้ตระหนักถึงความสำคัญนี้และรับบทบาทเป็นแกนหลักในการขับเคลื่อน “ระบบบัญชีข้อมูลภาครัฐ” หรือที่รู้จักกันในชื่อ GD Catalog
งาน “Government Data Catalog Day 2568” ซึ่งจัดขึ้นอย่างต่อเนื่องเป็นปีที่ 4 เมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2568 จึงไม่ใช่เพียงงานมอบรางวัลธรรมดา แต่คือเวทีประกาศความสำเร็จและทิศทางอนาคตของการวางรากฐานข้อมูลภาครัฐ ภายใต้ธีม “Unlocking Thailand’s Data Potential” หรือ “การปลดล็อกศักยภาพข้อมูลของประเทศไทย” นั้น สะท้อนภาพชัดเจนว่า ข้อมูลภาครัฐที่มีอยู่มหาศาลนั้น “ถูกล็อก” อยู่ในไซโลของแต่ละหน่วยงาน ขาดมาตรฐานร่วม และยากต่อการเข้าถึง
นางจีราวรรณ บุญเพิ่ม ที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ซึ่งเป็นประธานในพิธี ได้ให้คำจำกัดความที่ชัดเจนว่า GD Catalog ไม่ใช่ฐานข้อมูลที่เก็บข้อมูลทั้งหมด แต่คือ “แพลตฟอร์มหลักในการรวบรวมรายชื่อข้อมูลและคำอธิบายข้อมูล (Metadata) ของภาครัฐ”
ในเชิงเศรษฐศาสตร์ นี่คือการสร้าง “ตลาดข้อมูล” (Data Marketplace) ที่มีประสิทธิภาพ หน้าที่หลักของ GD Catalog คือการตอบคำถามพื้นฐานที่สุดแต่ทรงพลังที่สุดสำหรับนักวิเคราะห์ นักนโยบาย และภาคเอกชน นั่นคือ “ข้อมูลภาครัฐมีอะไร อยู่ที่ไหน และเข้าถึงข้อมูลได้ตามสิทธิ์ที่เจ้าของข้อมูลกำหนด”
เมื่อข้อมูลสามารถถูก “ค้นพบ” (Discoverable) ได้ง่ายผ่านช่องทางดิจิทัล มูลค่าทางเศรษฐกิจมหาศาลก็จะถูกปลดล็อกออกมา การนำข้อมูลไปวิเคราะห์และใช้ประโยชน์เชิงนโยบาย จะเปลี่ยนรูปแบบการทำงานของภาครัฐไปสู่ “Smart Government” ที่ขับเคลื่อนด้วยข้อเท็จจริง ไม่ใช่แค่ความรู้สึก นำไปสู่การเป็น “Data-Driven Nation” หรือชาติที่ขับเคลื่อนด้วยข้อมูลอย่างแท้จริง
สร้างความเชื่อมั่นด้วย “มาตรฐานเดียว”: กลไกสำคัญของ GD Catalog
การที่ภาคเอกชนและประชาชนจะกล้า “ใช้” ข้อมูลภาครัฐ ความ “น่าเชื่อถือ” คือหัวใจสำคัญ GD Catalog ไม่ได้ทำหน้าที่แค่รวบรวมรายชื่อ แต่ยังเป็น “เครื่องมือสำคัญในการบริหารจัดการข้อมูลภาครัฐตั้งแต่ต้นทางภายใต้มาตรฐานเดียวกัน”
นางจีราวรรณ ได้เน้นย้ำถึงกลไกมาตรฐาน 3 ส่วนหลักที่ GD Catalog เข้าไปกำกับดูแล ซึ่งถือเป็นเสาหลักของความเชื่อมั่นในระบบเศรษฐกิจดิจิทัล:
- การจัดทำ Metadata (คำอธิบายข้อมูล): นี่คือการสร้าง “ภาษาเดียวกัน” ให้กับข้อมูลภาครัฐ ไม่ว่าข้อมูลนั้นจะมาจากกรมใด จังหวัดใด หรือท้องถิ่นใด Metadata ที่เป็นมาตรฐานเดียวกัน ช่วยให้ผู้ใช้ข้อมูลเข้าใจความหมาย ที่มา ขอบเขต และข้อจำกัดของข้อมูลได้อย่างถูกต้อง ลดความผิดพลาดในการนำไปวิเคราะห์ต่อยอด
- การจัดระดับชั้นข้อมูล (Data Classification): ข้อมูลภาครัฐไม่ได้เปิดเผยได้ทั้งหมด GD Catalog ทำหน้าที่ช่วยหน่วยงานจำแนกประเภทข้อมูล เพื่อ “กำหนดการเข้าถึงข้อมูล” ว่าข้อมูลใดเป็นข้อมูลสาธารณะ (Public) ข้อมูลใดใช้ภายใน (Internal) หรือข้อมูลใดเป็นความลับ (Confidential) การจัดระดับชั้นนี้เองที่สร้างสมดุลระหว่าง “การเปิดกว้าง” (Open Data) เพื่อประโยชน์ทางเศรษฐกิจ และ “การรักษาความปลอดภัย” (Security)
- การจัดเก็บอย่างปลอดภัยตามนโยบาย Could First Policy: (ในเอกสารต้นฉบับระบุ “Could First Policy” ) นโยบายนี้สะท้อนทิศทางการบริหารจัดการทรัพยากรไอทีของภาครัฐ GD Catalog ทำงานสอดประสานกับนโยบายนี้ เพื่อให้มั่นใจว่าข้อมูลที่มีการทำบัญชีไว้นั้น ถูกจัดเก็บในสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัย ได้มาตรฐาน สร้างความมั่นใจให้กับ “เจ้าของข้อมูล” (Data Owner) และ “ผู้ใช้ข้อมูล” (Data Consumer)
การวางมาตรฐานที่รัดกุมนี้ คือการสร้าง “ธรรมาภิบาลข้อมูล” (Data Governance) ที่เป็นรูปธรรม ซึ่งเป็นสิ่งที่นักลงทุนและภาคธุรกิจมองหา เมื่อระบบข้อมูลภาครัฐมีมาตรฐานและปลอดภัย การตัดสินใจลงทุนหรือสร้างนวัตกรรมบริการใหม่ๆ โดยอ้างอิงข้อมูลภาครัฐก็จะเกิดขึ้นได้ง่ายขึ้น
ตลาดข้อมูลที่กำลังเติบโต: NSO ในบทบาท “นายทะเบียน”
การขับเคลื่อนนโยบายระดับชาตินี้ ไม่ใช่แค่เรื่องในทางทฤษฎี แต่เกิดผลลัพธ์เชิงปริมาณที่น่าสนใจ นายเอกพงษ์ หริ่มเจริญ ผู้อำนวยการสำนักงานสถิติแห่งชาติ ได้ฉายภาพ “ขนาด” ของตลาดข้อมูลภาครัฐในปัจจุบันว่า มีหน่วยงานทั้งส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และท้องถิ่น มีระบบบัญชีข้อมูลหน่วยงานแล้วกว่า 296 หน่วยงาน
ตัวเลขนี้สะท้อนการตื่นตัวและการยอมรับ (Adoption) ในวงกว้างของภาครัฐ
ในแง่ของ “สินทรัพย์ข้อมูล” (Data Assets) ปัจจุบันมีชุดข้อมูลที่ถูกระบุตัวตนแล้ว (Identified) กว่า 25,000 ชุดข้อมูล และในจำนวนนี้ ได้ “ลงทะเบียนบนระบบบัญชีข้อมูลภาครัฐ” หรือ GD Catalog แล้วมากกว่า 19,000 ชุดข้อมูล
ตัวเลข 19,000 ชุดข้อมูลนี้ คือ “สินทรัพย์ดิจิทัล” ที่พร้อมให้ภาครัฐ ภาคเอกชน และประชาชน เข้ามาสืบค้นและขอใช้ประโยชน์ตามสิทธิ์ที่กำหนด
ในระบบนิเวศนี้ สำนักงานสถิติแห่งชาติ ไม่ได้ทำหน้าที่แค่เป็นผู้สร้างระบบ แต่ทำหน้าที่เป็น “นายทะเบียน” (Registrar) คอยกำกับดูแลมาตรฐานการจัดทำบัญชีข้อมูลให้เป็นไปตาม “มาตรฐานรัฐบาลดิจิทัล”
บทบาท “นายทะเบียน” นี้สำคัญอย่างยิ่งในทางเศรษฐศาสตร์ เปรียบเสมือนผู้กำกับดูแลตลาดหลักทรัพย์ ที่ต้องคอยตรวจสอบให้บริษัทที่จดทะเบียน (ในที่นี้คือ “ชุดข้อมูล”) มีความ “ถูกต้อง น่าเชื่อถือ” และมีคุณภาพ “พร้อมใช้งานสำหรับทุกภาคส่วน” หากขาดผู้กำกับดูแลที่เข้มแข็ง ตลาดข้อมูลนี้ก็จะขาดความน่าเชื่อถือ และไม่มีใครกล้าเข้ามา “ลงทุน” หรือใช้ประโยชน์
ต่อยอดสู่อนาคต: จาก “ข้อมูลเมือง” สู่ “ทุนมนุษย์”
ความสำเร็จในปัจจุบันเป็นเพียงรากฐาน สสช. ยังมองไกลไปถึงการขยายผลใน 2 มิติสำคัญที่จะส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจฐานรากและอนาคตของประเทศโดยตรง
- การขยายผลสู่ส่วนท้องถิ่น (City Data Platform): นายเอกพงษ์ ระบุชัดถึงการขยายการทำบัญชีข้อมูลสู่ “ส่วนท้องถิ่น” เพื่อสนับสนุนการขับเคลื่อน “แพลตฟอร์มข้อมูลเมือง (City Data Platform)” นี่คือกลไกสำคัญในการพัฒนา “เมืองอัจฉริยะ” (Smart City) ข้อมูลระดับเมือง เช่น การจราจร การจัดการขยะ พลังงาน หรือข้อมูลเศรษฐกิจชุมชน เมื่อถูกจัดเก็บและเปิดเผยอย่างเป็นระบบผ่าน CDP ที่เชื่อมโยงมาตรฐานกับ GD Catalog จะช่วยให้ท้องถิ่นสามารถบริหารจัดการทรัพยากรได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด และยังเปิดโอกาสให้เกิดธุรกิจ Startup ที่ใช้ข้อมูลเมืองในการสร้างบริการใหม่ๆ ให้กับประชาชน
- การขยายผลสู่สถาบันการศึกษา (Human Capital): สสช. ยังมุ่งขยายผลไปยัง “สถาบันการศึกษา” โดยมีเป้าหมายเชิงยุทธศาสตร์คือ “ส่งเสริมให้เยาวชนตระหนักถึงการใช้ประโยชน์ข้อมูลที่ถูกต้องจากแหล่งที่น่าเชื่อถือ” นี่คือการสร้าง “อุปสงค์” (Demand) ที่มีคุณภาพในระยะยาว ควบคู่ไปกับการสร้าง “อุปทาน” (Supply) ของข้อมูลผ่าน GD Catalog การสร้างเยาวชนรุ่นใหม่ให้มีความรู้เท่าทันข้อมูล (Data Literacy) และรู้จักใช้ข้อมูลจาก “แหล่งที่น่าเชื่อถือ” อย่าง GD Catalog คือการสร้าง “ทุนมนุษย์” ที่พร้อมสำหรับยุค Data-Driven Nation
การตัดสินใจที่มีประสิทธิภาพ คือผลลัพธ์ทางเศรษฐกิจ
การมอบรางวัล “GD Catalog Award 2568” แก่ 29 หน่วยงาน (แบ่งเป็น ระดับกรม 16 รางวัล ระดับจังหวัด 11 รางวัล และหน่วยงานรูปแบบพิเศษและหน่วยงานท้องถิ่น 2 รางวัล ) จึงเป็นมากกว่าสัญลักษณ์ แต่คือการให้เครดิตแก่ “ผู้สร้าง” สินทรัพย์ข้อมูลที่มีคุณภาพ
นายเอกพงษ์ หริ่มเจริญ กล่าวปิดท้ายว่า “สำนักงานสถิติแห่งชาติ” มุ่งมั่นสร้างรากฐานสำคัญด้านข้อมูลของประเทศไทยให้เดินหน้าอย่างมั่นคงในยุคดิจิทัล และขอบคุณทุกหน่วยงานที่ร่วมมือกันขับเคลื่อนระบบบัญชีข้อมูลภาครัฐให้เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม
พลังความร่วมมือนี้ คือ “พลังสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจและสังคมดิจิทัลของประเทศ”
เพราะเป้าหมายสูงสุดของ GD Catalog และการปลดล็อกศักยภาพข้อมูลครั้งนี้ ไม่ใช่แค่การมีเทคโนโลยีที่ทันสมัย แต่คือการสร้างสภาวะที่ “ภาครัฐ ภาคเอกชน และประชาชนสามารถ เข้าถึงและใช้ประโยชน์จากข้อมูลได้อย่างสะดวก รวดเร็ว และทั่วถึง”
และเมื่อทุกภาคส่วนสามารถเข้าถึงข้อมูลคุณภาพได้เช่นนั้น ผลลัพธ์สุดท้ายที่ประเมินค่าไม่ได้ทางเศรษฐกิจก็คือ “การนำไปสู่การตัดสินใจที่มีประสิทธิภาพสูงสุด”
#GDcatalog #GovernmentDataCatalog #DataDrivenNation #DigitalEconomy #เศรษฐกิจดิจิทัล #สำนักงานสถิติแห่งชาติ #สสช #NSO #UnlockingDataPotential #SmartGovernment #DataGovernance #Metadata #CityDataPlatform
