เมื่ออุตสาหกรรมยุคเก่าหมดเวลาพึ่งพา ประเทศไทยจึงต้องฝากอนาคตไว้กับ “วิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม” ในฐานะเชื้อเพลิงหลักและ Game Changer ชุดใหม่ ที่จะเข้ามารื้อสร้างโครงสร้างเศรษฐกิจไทยให้ก้าวข้ามกับดักรายได้ปานกลาง พร้อมเผชิญหน้าความท้าทายระดับโลกอย่างยั่งยืน
พลิกโฉมประเทศไทยด้วยระบบ ววน. ชุดใหม่
สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม (สกสว.) เดินหน้าขับเคลื่อนทิศทางประเทศครั้งสำคัญ โดยจัดทำประชาพิจารณ์รับฟังความคิดเห็นต่อ (ร่าง) กรอบแผนด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมของประเทศ (ววน.) พ.ศ. 2571–2575 เพื่อร่วมกันวางหมุดหมายและกำหนดอนาคตของชาติในช่วง 5 ปีข้างหน้าอย่างมีประสิทธิภาพ การประชุมครั้งนี้ได้รับความสนใจอย่างล้นหลามจากทั้งผู้แทนภาครัฐ ภาคเอกชน ภาควิชาการ และภาคประชาชน ที่เดินทางมาร่วมระดมสมอง เพื่อให้สอดรับกับความต้องการที่แท้จริงของประเทศ
ท่ามกลางบริบทโลกที่หมุนเวียนและเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วเกินกว่าจะคาดเดา ประเทศไทยกำลังเผชิญหน้ากับความท้าทายรอบด้าน ไม่ว่าจะเป็นการปฏิวัติเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) การแข่งขันทางภูมิรัฐศาสตร์ที่ทวีความรุนแรง การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ความมั่นคงด้านพลังงาน ตลอดจนกฎกติกาใหม่ ๆ ทางเศรษฐกิจโลก ปัจจัยเหล่านี้ส่งผลให้รูปแบบการแข่งขันและการพัฒนาของทุกประเทศเปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง ประเทศไทยจึงไม่มีทางเลือกอื่นนอกจากต้องเร่งสร้างความพร้อมเพื่อก้าวสู่เศรษฐกิจฐานนวัตกรรมที่สามารถแข่งขันได้ในระยะยาว
ความสำคัญของร่างกรอบแผนด้าน ววน. ฉบับใหม่นี้ จึงเปรียบเสมือนเข็มทิศที่จะนำพาประเทศไปสู่ความยั่งยืน ผ่าน 3 แกนหลักสำคัญ ได้แก่ “High Growth-Transform-Reform” ที่มุ่งหวังปรับเปลี่ยนโครงสร้างไปสู่เศรษฐกิจมูลค่าสูง ยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน และเสริมสร้างความมั่นคงของประเทศ โดยเป้าหมายสูงสุดคือการสร้างความสามารถในการแข่งขันรูปแบบใหม่ การสร้างความมั่นคงและยืดหยุ่นในการฟื้นตัว พร้อมทั้งวางรากฐานแห่งอนาคตผ่านการลงทุนในตัวมนุษย์และโครงสร้างพื้นฐานอย่างเป็นรูปธรรม
เปลี่ยนงานวิจัยเป็นเชื้อเพลิงเศรษฐกิจ ยุติยุคอุตสาหกรรมเก่า
ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ได้สะท้อนมุมมองเชิงนโยบายอย่างน่าสนใจว่า ในปัจจุบันงานวิจัยจะอยู่แต่บนหิ้งหรือเป็นเพียงแค่ผลงานทางวิชาการไม่ได้อีกต่อไป แต่งานวิจัยและวิทยาศาสตร์ระดับแนวหน้า จะต้องทำหน้าที่เป็น “เชื้อเพลิง” ชิ้นสำคัญในการขับเคลื่อนและวางรากฐานเศรษฐกิจใหม่ของประเทศ โดยจะต้องนำมาประกอบเข้ากับความต้องการของตลาดโลกอย่างลงตัว เพื่อสร้างเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่ที่มีพลังมหาศาลในการนำพาประเทศไปข้างหน้า
ขณะเดียวกัน ประเทศไทยได้หมดเวลาที่จะพึ่งพาอุตสาหกรรมในยุคเก่าแล้ว เนื่องจากไม่สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มหรือตอบโจทย์การแข่งขันในเวทีสากลได้ดีพอ อย่างไรก็ดี ปัจจุบันกองทุน ววน. ยังคงเผชิญความท้าทายด้านงบประมาณที่ไม่เพียงพอต่อการพลิกโฉมประเทศอย่างเต็มรูปแบบ แนวทางแก้ไขจึงต้องเน้นย้ำไปที่การระดมทุนก้อนใหม่ การผลักดันงานวิจัยไปสู่เชิงพาณิชย์เพื่อเชื่อมโยงเข้าสู่ตลาดและสังคม รวมถึงการดึงดูดเม็ดเงินลงทุนในลักษณะการร่วมลงทุน โดยเฉพาะจากนักลงทุนต่างประเทศเข้ามาเสริมทัพ
สำหรับการขับเคลื่อนเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่ในระยะต่อไป จะเน้นการจับสัญญาณอ่อน ๆ ของโลกเพื่อเปลี่ยนให้เป็นโอกาสทางธุรกิจของกลุ่มสตาร์ทอัพไทย โดยมุ่งเน้นไปที่ 3 ความท้าทายระดับชาติ คือ สงครามเทคโนโลยีและ AI, การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และสังคมสูงวัย นอกจากนี้ยังต้องยกระดับอุตสาหกรรมสำคัญ เช่น ภาคเกษตรกรรมที่ต้องใช้นวัตกรรมแก้ปัญหาคนทำเยอะแต่ได้เงินน้อย ภาคการแพทย์ที่ต้องทลายคอขวดงานวิจัยทางคลินิก ภาคเซมิคอนดักเตอร์ที่ต้องเร่งสร้างนักออกแบบวงจรรุ่นใหม่ รวมถึงการขับเคลื่อนเศรษฐกิจระดับพื้นที่เพื่อเชื่อมโยงสู่การแปรรูปและการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน
“งานวิจัยต้องไม่ใช่แค่ผลงานวิชาการ แต่คือ ‘เชื้อเพลิง’ ขับเคลื่อนประเทศสู่การวางรากฐานเศรษฐกิจใหม่อย่างยั่งยืน” — ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)
ววน. ในฐานะ Game Changer และผลสัมฤทธิ์ที่จับต้องได้
ด้าน ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร. นพ.สิริฤกษ์ ทรงศิวิไล ประธานกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม ได้กล่าวเน้นย้ำถึงบทบาทของ ววน. ในโลกยุคปัจจุบันว่า ไม่ได้เป็นเพียงแค่เครื่องมือสนับสนุนการพัฒนาเหมือนในอดีตอีกต่อไป แต่ ววน. ได้ยกระดับกลายมาเป็น “Game Changer” หรือตัวเปลี่ยนเกมที่จะเข้ามาสร้างการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างให้กับประเทศไทยอย่างแท้จริง หากประเทศไทยต้องการก้าวข้ามกับดักรายได้ปานกลาง ผลิตภาพที่ต่ำ และลดความเหลื่อมล้ำในสังคม กลไกนี้จะเป็นตัวเชื่อมโยงองค์ความรู้และนวัตกรรมเข้ากับภาคเศรษฐกิจจริง
เมื่อพิจารณาผลสัมฤทธิ์ของแผนด้าน ววน. ในช่วงที่ผ่านมา จะพบว่าสามารถสร้างผลกระทบเชิงบวกต่อระบบเศรษฐกิจและสังคมไทยอย่างมหาศาล โดย ศาสตราจารย์ ดร.สมปอง คล้ายหนองสรวง ผู้อำนวยการ สกสว. ได้เปิดเผยข้อมูลตัวเลขเชิงสถิติว่า แผนงานที่ผ่านมาประสบความสำเร็จในการสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้เกือบ 50,000 ล้านบาท อีกทั้งยังช่วยลดต้นทุนโดยรวมของประเทศไปได้มากกว่า 3,400 ล้านบาท ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความคุ้มค่าของการลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานทางปัญญาอย่างเด่นชัด
นอกจากมูลค่าเม็ดเงินในระบบเศรษฐกิจแล้ว แผน ววน. ยังเป็นกำลังหลักในการยกระดับคุณภาพชีวิตและการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ของประเทศ โดยสามารถสร้างการจ้างงานใหม่ในอุตสาหกรรมต่าง ๆ ได้มากกว่า 30,000 ตำแหน่ง และที่สำคัญที่สุดคือการพัฒนากำลังคนทักษะสูง ได้มากกว่า 400,000 คน ซึ่งคนกลุ่มนี้เองที่จะกลายมาเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญในโครงสร้างเศรษฐกิจใหม่ และช่วยให้ประเทศพร้อมรับมือกับความพลัดพรากและผันผวนของโลกอนาคตได้อย่างมั่นคง
“โลกในปัจจุบันบทบาทของ ววน. ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือสนับสนุนการพัฒนาอีกต่อไป แต่เป็น ‘Game Changer’ ที่จะสร้างการเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างให้กับประเทศไทย” — ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร. นพ.สิริฤกษ์ ทรงศิวิไล ประธานกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม
กางพิมพ์เขียว 9 แผนงาน และยุทธศาสตร์การพัฒนาทุนมนุษย์
เพื่อให้แผนปฏิบัติการสามารถจับต้องได้และนำไปปฏิบัติได้จริง กระทรวง อว. และ สกสว. จึงได้เตรียมแผนการจัดทำแผนที่ทักษะ หรือ Skill Map เพื่อเข้าไปสำรวจและวิเคราะห์ช่องว่างของทักษะแรงงานระหว่างอุตสาหกรรมยุคเก่าและอุตสาหกรรมแห่งอนาคต โดยเฉพาะกลุ่มแรงงานที่มีความเสี่ยงสูงที่จะถูกเลิกจ้างหรือถูกแทรกแซงด้วยระบบเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ แรงงานกลุ่มนี้จะได้รับการ Upskill และ Reskill ในทันที เพื่อป้องกันปัญหาการว่างงานโครงสร้างและเตรียมความพร้อมเข้าสู่อุตสาหกรรมใหม่
นอกจากนี้ ยังมีการประสานความร่วมมืออย่างใกล้ชิดกับภาคเอกชนรายใหญ่ โดยเตรียมจับมือกับสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (สอท.) ในการจัดตั้งกองทุนวิจัยฐานภารกิจ มุ่งเป้าไปที่การพัฒนาเทคโนโลยีขั้นสูงที่เป็นความต้องการของโลก เช่น เทคโนโลยีแบตเตอรี่ประสิทธิภาพสูง และมอเตอร์ขั้นสูง การตั้งกองทุนนี้จะใช้วิธีการจับคู่ธุรกิจเพื่อขอรับทุนสนับสนุนจากกองทุน ววน. ซึ่งจะช่วยเร่งรัดให้เกิดการถ่ายทอดเทคโนโลยีและการผลิตจริงในเชิงพาณิชย์รวดเร็วยิ่งขึ้น
สำหรับโครงสร้างภายในของร่างกรอบแผนด้าน ววน. ปี 2571–2575 ประกอบด้วย 9 แผนงานสำคัญที่จะเป็นเสาหลักในการพัฒนาประเทศ เริ่มต้นจากการลงทุนในอุตสาหกรรมขั้นสูงและอุตสาหกรรมใหม่ การยกระดับอุตสาหกรรมและบริการเดิมที่มีศักยภาพ นวัตกรรมเพื่อคุณภาพชีวิต สังคม และการใช้ประโยชน์องค์ความรู้ข้ามศาสตร์ ตลอดจนการเตรียมความพร้อมสู่อนาคต การเสริมสร้างความมั่นคง การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน ววน. การพัฒนาบุคลากรวิจัย และการเพิ่มศักยภาพระบบ ววน. ของประเทศทั้งหมด เพื่อมุ่งสู่การเปลี่ยนองค์ความรู้ให้เป็นผลลัพธ์ที่จับต้องได้ในท้ายที่สุด
“แผนฉบับใหม่นี้กำหนดเป้าหมายการพัฒนา 4 ด้าน ได้แก่ เศรษฐกิจและความสามารถในการแข่งขัน คุณภาพชีวิตและความครอบคลุม ความพร้อมอนาคตและความมั่นคง และการพัฒนาระบบนิเวศ ววน.” — ศาสตราจารย์ ดร.สมปอง คล้ายหนองสรวง ผู้อำนวยการ สกสว.
บทสรุปและก้าวต่อไปของนวัตกรรมไทย
ก้าวต่อไปหลังจากผ่านพ้นเวทีประชาพิจารณ์รับฟังความคิดเห็นจากทุกภาคส่วนในครั้งนี้ สกสว. จะนำเอาข้อเสนอแนะ ประเด็นวิเคราะห์ และข้อห่วงใยทั้งหมดไปทำการสังเคราะห์และปรับปรุงร่างกรอบแผนด้าน ววน. ปี 2571–2575 ให้มีความสมบูรณ์และตอบโจทย์ประเทศมากที่สุด เป้าหมายหลักคือการแปลงกรอบยุทธศาสตร์เหล่านี้ให้กลายเป็นแผนปฏิบัติการ ที่มีเป้าชี้วัดชัดเจน ไม่ใช่เป็นเพียงแผนงานในกระดาษ เพื่อให้กระทรวง อว. ทำหน้าที่เป็นกระดูกสันหลังในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจในทุกมิติ
การมุ่งเน้นไปที่ 3 ทิศทางหลัก ทั้ง High Growth ในการสร้างเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่, Transform ในการพลิกโฉมภาคการผลิตเดิม และ Reform ในการปฏิรูประบบภาครัฐด้วยข้อมูลเชิงประจักษ์ จะเป็นกลไกสำคัญที่ทำให้เกิดการลงทุนร่วมกันระหว่างรัฐและเอกชนอย่างเป็นระบบ ซึ่งการปรับเปลี่ยนกระบวนทัศน์ในครั้งนี้จะช่วยรับประกันว่า เม็ดเงินทุกบาทที่ลงทุนไปในระบบวิจัยและพัฒนา จะสร้างผลตอบแทนกลับคืนมาสู่สังคมไทยในรูปแบบของความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นของประชาชนอย่างยั่งยืน
นับจากนี้ไป แผนด้าน ววน. ฉบับใหม่จะเป็นบททดสอบครั้งสำคัญของประเทศไทยในการก้าวข้ามขีดจำกัดเดิม ๆ การสื่อสารให้เกิดความเข้าใจและการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนจึงเป็นสิ่งจำเป็นสูงสุด เพื่อช่วยกันออกแบบและผลักดันให้ประเทศสามารถวิ่งไปข้างหน้าได้อย่างมั่นคง ท่ามกลางกระแสธารแห่งความเปลี่ยนแปลงของโลกที่ไม่มีวันรอท่า พิมพ์เขียว ววน. ฉบับนี้จึงเป็นความหวังและคำตอบในการสร้างอนาคตใหม่ให้แก่ประเทศไทย
#สกสว, #แผนววน, #กระทรวงอว, #เศรษฐกิจใหม่, #นวัตกรรมไทย, #GameChanger, #ยศชนันวงศ์สวัสดิ์, #วิจัยและพัฒนา, #เทคโนโลยีอนาคต
